Kilka starych gazet, odnalezionych pomiędzy drewnianymi elementami stropu pałacu w Benicach, trafiło do Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej. Wśród nich znajduje się niemiecki wykaz strat wojennych z 17 października 1914 roku. Na jego stronach zapisano nazwiska rannych, zaginionych i poległych żołnierzy. O odkryciu poinformował nas Grzegorz Kurka, dyrektor kamieńskiego muzeum.
Na historyczne materiały natrafiono podczas prac remontowych prowadzonych w dawnej rezydencji rodziny von Flemmingów, w której obecnie mieści się Zespół Szkół Ponadpodstawowych w Benicach. Gazety znajdowały się w przestrzeni stropowej, pomiędzy drewnianymi elementami konstrukcji.
12 listopada o znalezisku zawiadomił muzeum dyrektor szkoły Marek Maślak. Przedstawiciele Muzeum udali się na miejsce, aby obejrzeć odnalezione materiały.
– Niezwłocznie udaliśmy się na miejsce, gdzie dyrektor wskazał nam dokładną lokalizację znaleziska. Odnalezione gazety zostały przekazane do Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej – relacjonuje Grzegorz Kurka.
Nazwiska, za którymi kryją się wojenne tragedie
Szczególną uwagę muzealników zwrócił egzemplarz „Deutsche Verlustlisten”, czyli Niemieckich List Strat. To wydanie oznaczone numerem 115, datowane na 17 października 1914 roku. Na stronie 1413 znajduje się fragment Pruskiej Listy Strat nr 53.
Wśród zapisów widnieją informacje dotyczące między innymi 161. Pułku Piechoty, przy którego nazwie wymieniono Düren, Eschweiler i Cöln, czyli dzisiejszą Kolonię. Wykaz obejmuje również żołnierzy 12. kompanii tej jednostki.
Kolejne kolumny wypełniają nazwiska i krótkie adnotacje o losach poszczególnych ludzi. „Verwundet” oznacza rannego, „schwer verwundet” – ciężko rannego, a „leicht verwundet” – lekko rannego. Są również informacje o śmierci oraz zaginięciu żołnierzy. To nie opisy wielkich operacji wojskowych, lecz urzędowy zapis indywidualnych losów. Wymowna jest data publikacji. Od wybuchu I wojny światowej nie minęły jeszcze trzy miesiące, a na odnalezionych kartach widnieją już długie szeregi nazwisk ludzi, których dotknęły walki.
– To przejmujące świadectwo skali strat i ludzkich tragedii, jakie towarzyszyły Wielkiej Wojnie już w jej początkowej fazie – podkreśla Grzegorz Kurka.
Znalezisko z dawnej rezydencji Flemmingów
Dodatkowego znaczenia odkryciu nadaje miejsce, w którym zachowały się gazety. Benice przez stulecia były związane z rodem von Flemmingów, jedną z ważniejszych rodzin szlacheckich dawnego Pomorza. XIX-wieczny pałac był ich rezydencją. Po II wojnie światowej budynek zmienił przeznaczenie i z czasem zaczął służyć oświacie.
Odnalezienie wojennego wykazu w dawnej rodzinnej siedzibie rodzi pytania. Dlaczego właśnie ten egzemplarz znalazł się w pałacu? Czy ktoś przeglądał go, szukając wiadomości o bliskich? Czy zawartość miała jakikolwiek związek z właścicielami majątku?
Samo miejsce odkrycia nie pozwala jednak stwierdzić, że gazetę zachowano ze względu na wojenne losy któregoś z Flemmingów. Taki związek wymagałby osobnego potwierdzenia. Nie można też na podstawie daty druku przesądzić, kiedy materiały trafiły do stropu. Pewne jest natomiast, że odnaleziony egzemplarz został wydany 112 lat temu.
Na wojennych listach byli również ludzie z Benic
Historia tych wykazów ma także bezpośredni związek z dawnymi mieszkańcami miejscowości. W archiwalnych wydaniach „Deutsche Verlustlisten” można odnaleźć wpisy dotyczące żołnierzy z Benic, występujących w dokumentach pod niemiecką nazwą Benz.
W wykazie z 29 października 1914 roku zapisano Ernsta Bolla z „Benz, Kr. Cammin”, żołnierza 49. Pułku Piechoty, jako rannego. Z kolei na stronie datowanej na 15 listopada 1914 roku widnieje August Zickermann z „Benz, Cammin”, wymieniony jako poległy wśród żołnierzy 9. Pułku Piechoty Landwehry.
To wpisy z innych wydań, a nie z egzemplarza odnalezionego podczas remontu pałacu. Pokazują jednak, że wojenne listy strat są również źródłem wiedzy o losach ludzi z naszych miejscowości. Za dawnymi niemieckimi nazwami kryją się miejsca, które znamy dzisiaj.
Gazety zostaną zabezpieczone i zbadane
Teraz najważniejsze będzie zachowanie odnalezionych materiałów. Gazety trafiły już pod opiekę Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej, które zapowiada ich zabezpieczenie oraz dokładniejsze rozpoznanie zawartości.
– Przekazane do muzeum materiały zostaną poddane odpowiednim zabiegom konserwatorskim, aby zabezpieczyć je przed dalszym niszczeniem i zachować dla przyszłych pokoleń. W dalszej kolejności planujemy dokładniejsze rozpoznanie ich zawartości i wartości historycznej – zapowiada Grzegorz Kurka.
Dyrektor muzeum podziękował Markowi Maślakowi za poinformowanie o odkryciu, wskazanie miejsca znalezienia gazet oraz przekazanie ich do zbiorów placówki. Remont dawnego pałacu odsłonił w ten sposób kolejny ślad jego przeszłości. Nie kosztowny przedmiot czy element wyposażenia, lecz zapis ludzkich losów z pierwszych miesięcy wojny, która zmieniła Europę.
