Podczas remontu budynku przy ulicy Kościuszki 3 w Kamieniu Pomorskim natrafiono na niezwykłe znalezisko z okresu przedwojennego. Wśród archiwaliów odkryto metalową matrycę z niemieckim napisem: „Helft vollenden das Werk. Opfert für das WHW”. Przedmiot pochodzi najprawdopodobniej z początków lat 30. XX wieku, czyli z okresu funkcjonowania państwa nazistowskiego.

Tego typu elementy są dziś niezwykle rzadkie. Po zakończeniu II wojny światowej wiele przedmiotów związanych z propagandą III Rzeszy było niszczonych lub wyrzucanych. Fakt, że metalowa matryca przetrwała ponad 80 lat, można uznać za zaskakujący.

Hasło propagandowe i jego znaczenie

Napis „Opfert für das WHW” oznacza w tłumaczeniu: „Ofiarujcie (datki) na WHW”. Skrót WHW odnosi się do organizacji Winterhilfswerk des Deutschen Volkes (Zimowa Pomoc Narodowa), działającej w latach 1933–1945 w okresie III Rzeszy. Była to ogólnokrajowa akcja zbiórek pieniędzy, żywności i darów rzeczowych, przedstawiana jako program pomocy społecznej, lecz pełniąca jednocześnie istotną funkcję propagandową.

Hasło „Helft vollenden das Werk” można przetłumaczyć jako „Pomóżcie dokończyć dzieło”. Tego rodzaju slogany miały mobilizować społeczeństwo do udziału w akcjach zbiórkowych, budując wizerunek wspólnoty narodowej i solidarności – zgodnie z ideologią narodowosocjalistyczną.

Symbolika i forma

W centralnej części matrycy znajduje się stylizowany znak przypominający dekoracyjny krzyż z promieniście rozchodzącymi się liniami. Symbol nie zawiera jednoznacznej swastyki. Jest to raczej geometryczna forma krzyżowa, charakterystyczna dla estetyki propagandowej tamtego okresu.

Forma ta mogła symbolizować „jedność narodu” oraz wspólne działanie w ramach ogólnokrajowej mobilizacji społecznej. Możliwe również, że kompozycja łączy motyw krzyża i koła – często wykorzystywany w stylistyce narodowosocjalistycznej jako element graficzny o funkcji mobilizacyjnej, niekoniecznie bezpośrednio partyjnej.

Do czego służyła matryca?

Tego rodzaju matryce wykorzystywano do tłoczenia lub znakowania materiałów związanych ze zbiórkami: ulotek, pokwitowań, tzw. cegiełek kwestarskich, a także innych druków okolicznościowych. Były elementem technicznego zaplecza akcji propagandowych.

Wraz z matrycą odnaleziono również różnego rodzaju archiwalia datowane na okres III Rzeszy – dokumenty urzędowe oraz fragmenty materiałów propagandowych. Całość znaleziska stanowi interesujące świadectwo realiów administracyjnych i ideologicznych pierwszej połowy XX wieku, kiedy Kamień Pomorski funkcjonował jako niemiecki Cammin.