137 srebrnych monet i ich fragmentów, niewielki skórzany woreczek oraz pozostałości średniowiecznego grodu. To tylko część niezwykłych odkryć, których dokonano przed laty w Kamieniu Pomorskim. Niewielu mieszkańców zdaje sobie sprawę, że w rejonie dzisiejszego kościoła Najświętszej Maryi Panny przed wiekami znajdował się jeden z najważniejszych ośrodków władzy na Pomorzu, związany z księciem Warcisławem I.
Historia tego miejsca sięga znacznie dalej niż zachowane do dziś zabytkowe budynki. W okresie wczesnego średniowiecza funkcjonował tutaj potężny gród otoczony drewniano-ziemnymi wałami. Od północy chroniły go wody Zalewu Kamieńskiego, którego linia brzegowa przebiegała wówczas bliżej grodu niż obecnie. O tym, jak wyglądał dawny Kamień Pomorski, wiele powiedziały badania archeologiczne prowadzone w latach 1958-1962. Naukowcy odkryli warstwy osadnicze sięgające głębokości aż 6,65 metra. Znaleziono pozostałości drewnianych domów, umocnień, fragmenty ceramiki oraz przedmioty wykonane ze skóry, rogu i bursztynu. Jednym z najstarszych znalezisk był srebrny obol karoliński, datowany na lata 840-875. Moneta stanowi ważny ślad kontaktów mieszkańców ówczesnego Kamienia z innymi obszarami Europy.
Skarb ukryty w skórzanym woreczku
Szczególnie interesującego odkrycia dokonano w 1959 roku. W pobliżu dawnych umocnień, kilka metrów na wschód od południowo-wschodniego narożnika kościoła Najświętszej Maryi Panny, archeolodzy natrafili na skarb srebrnych monet. Znajdował się na głębokości 178 centymetrów, w obrębie pozostałości średniowiecznej chaty. Monety przechowywano w niewielkim, kulistym woreczku skórzanym o średnicy zaledwie sześciu centymetrów.
Skarb ważył łącznie 97 gramów. Składał się z 67 całych monet oraz 70 fragmentów. Wśród nich znajdowały się denary związane z mennictwem niemieckim, w tym monety przypisywane Ottonowi III, Henrykowi II, Konradowi II oraz Egbertowi II, margrabiemu Miśni. Znaczna część monet pochodziła z XI wieku. Niektóre zostały celowo przecięte na połowy. Nie było to przypadkowe uszkodzenie. We wczesnym średniowieczu srebro stanowiło środek płatniczy, a wartość transakcji mogła zależeć od jego wagi. Dzielenie monet pozwalało więc dokonywać mniejszych rozliczeń. Dlaczego ktoś ukrył swój majątek i nigdy po niego nie wrócił? Tego nie udało się ustalić. Niewykluczone, że skarb schowano w obawie przed napadem, konfliktem zbrojnym lub innym zagrożeniem.
Kamień był siedzibą książęcą
Odkrycia archeologiczne potwierdzają, że Kamień Pomorski już we wczesnym średniowieczu odgrywał znaczącą rolę polityczną i gospodarczą. Na przełomie XI i XII wieku gród został zniszczony przez pożar, a następnie odbudowany. W pierwszej połowie XII wieku funkcjonowała tutaj siedziba książęca, związana z władzą pomorskich książąt, w tym Warcisława I. Nie wiadomo dokładnie, kiedy powstała ani czy jej budowę rozpoczęto za panowania Warcisława, czy jeszcze jego poprzednika. Wiadomo jednak, że Kamień należał wówczas do najważniejszych ośrodków książęcych na Pomorzu. Potwierdzają to również źródła pisane związane z przybyciem do miasta Ottona z Bambergu w 1124 roku. Średniowieczny kronikarz Herbord określał Kamień jako ad civitatem ducis Caminam, czyli miasto księcia lub książęcą siedzibę w Kamieniu. Z kolei Ebo używał określenia castrum magnum Gamin, oznaczającego wielki gród Kamień. Relacje te pokazują, jak duże znaczenie miał Kamień Pomorski w czasach chrystianizacji Pomorza. Przybycie Ottona z Bambergu było wydarzeniem nie tylko religijnym, ale również politycznym, związanym z umacnianiem władzy książęcej i przemianami zachodzącymi w regionie.
Historia, której nie widać z ulicy
Dzisiaj po średniowiecznej siedzibie książęcej nie pozostały widoczne budowle. Drewniane konstrukcje uległy zniszczeniu, a kolejne stulecia całkowicie zmieniły wygląd tej części miasta. W miejscu dawnych umocnień znajdują się współczesne ulice, zabudowania i kościół Najświętszej Maryi Panny. Jednak kilka metrów pod powierzchnią ziemi nadal kryją się świadectwa życia mieszkańców sprzed niemal tysiąca lat. Współczesne fotografie wykonywane z drona pozwalają spojrzeć na tę część Kamienia Pomorskiego z zupełnie innej perspektywy. Subtelne różnice w ukształtowaniu terenu przypominają o dawnym przebiegu umocnień i historii miejsca, które przez wieki było jednym z centrów pomorskiej władzy. Trudno dziś wyobrazić sobie, że tam, gdzie spacerują mieszkańcy i turyści, niegdyś wznosiły się potężne wały, stały drewniane domy, a w książęcej siedzibie podejmowano decyzje dotyczące losów Pomorza.
Grzegorz Kurka
