Od 13 listopada 2026 roku zmieni się lista urządzeń objętych tzw. opłatą reprograficzną. Po raz pierwszy znajdą się na niej powszechnie używane smartfony, tablety i komputery. W przypadku tych urządzeń stawka wyniesie 1 proc. ceny netto sprzedaży. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do resortu kultury z wątpliwościami, ale ministerstwo nie zamierza obecnie zmieniać wysokości opłaty.

Opłata reprograficzna nie jest nowym mechanizmem. W Polsce funkcjonuje od 1994 roku i ma stanowić rekompensatę dla twórców za możliwość kopiowania utworów w ramach dozwolonego użytku prywatnego. Problem w tym, że lista objętych nią urządzeń przez lata nie nadążała za technologią. Nadal znajdowały się na niej rozwiązania kojarzące się bardziej z kasetami i nagrywarkami niż ze współczesną elektroniką. Teraz lista została gruntownie zmieniona.

Smartfony od 32 GB z opłatą 1 procent

Zgodnie z podpisanym rozporządzeniem opłata w wysokości 1 proc. ceny netto sprzedaży obejmie m.in. telefony komórkowe z wbudowaną pamięcią, w tym smartfony, jeśli posiadają co najmniej 32 GB pamięci. Taką samą 1-procentową stawką objęte zostaną tablety z pamięcią od 32 GB oraz komputery stacjonarne i przenośne. Nowe rozporządzenie obejmuje także szereg innych współczesnych urządzeń i nośników.

Co ważne, formalnie opłaty nie wpłaca do organizacji zbiorowego zarządzania klient kupujący telefon w sklepie. Obowiązek jej uiszczania ciąży na producentach i importerach określonych urządzeń. To, czy i w jakim stopniu koszt zostanie uwzględniony przez sprzedawców w detalicznych cenach urządzeń, będzie zależało od polityki cenowej firm i sytuacji rynkowej.

Nowym przepisom przyjrzał się Rzecznik Praw Obywatelskich. Do Biura RPO zaczęły wpływać skargi obywateli, którzy kwestionowali zasadność pobierania 1-procentowej opłaty od nowoczesnej elektroniki. Jednym z argumentów było to, że konsumenci coraz częściej korzystają z legalnych serwisów streamingowych i płacą abonamenty za dostęp do muzyki, filmów czy innych treści. Zdaniem części zgłaszających może więc dochodzić do sytuacji, w której użytkownik płaci za legalny dostęp do treści, a równocześnie w systemie funkcjonuje rekompensata związana z możliwością ich kopiowania na użytek prywatny. RPO zwrócił się do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego o odniesienie się do tych wątpliwości i rozważenie wysokości opłaty.

Od kiedy nowe zasady?

Nowelizacja rozporządzenia została podpisana 30 kwietnia. Przewidziano sześciomiesięczny okres pomiędzy jej ogłoszeniem a rozpoczęciem obowiązywania nowych zasad. Nowa lista urządzeń oraz stawek zacznie obowiązywać 13 listopada 2026 roku. Oznacza to, że od połowy listopada smartfon z pamięcią co najmniej 32 GB, tablet czy komputer znajdą się w katalogu urządzeń objętych opłatą reprograficzną. W ich przypadku będzie ona wynosiła 1 proc. ceny netto sprzedaży. Resort kultury podkreśla przy tym, że opłata reprograficzna nie jest podatkiem, ponieważ uzyskane w ten sposób pieniądze nie trafiają do budżetu państwa ani samorządów. Mechanizm ma rekompensować twórcom korzystanie z ich utworów w ramach dozwolonego użytku prywatnego.