To jeden z nielicznych materialnych śladów po świątyni, której dziś próżno szukać na mapie regionu. Kamienne zwieńczenie portalu z dawnego kościoła w Szumiącej (gm. Kamień Pomorski) stanowi bezcenne świadectwo lokalnej historii i architektury sakralnej Pomorza.

Choć detal jest uszkodzony i rozdzielony na fragmenty, jego forma wciąż zachwyca kunsztem wykonania. Zabytek powstał z jasnego kamienia – najprawdopodobniej piaskowca lub sztucznego kamienia architektonicznego – typowego dla XIX-wiecznych realizacji neogotyckich i historyzujących.

Zwieńczenie składa się z dwóch elementów: górnej części o formie stylizowanego krzyża z geometrycznym ornamentem gwiaździstym, dolnego fragmentu z dekoracją roślinną oraz centralnym medalionem, ujętym w motyw czteroliścia i liści akantu. Kompozycja wyraźnie nawiązuje do neogotyku, popularnego w architekturze sakralnej Pomorza w XIX i na początku XX wieku. Element ten pierwotnie znajdował się nad portalem wejściowym świątyni, podkreślając jej sakralny charakter oraz reprezentacyjność fasady. Stan zachowania wskazuje na uszkodzenia mechaniczne, które najpewniej powstały podczas destrukcji kościoła lub późniejszych prac rozbiórkowych.

Kościół, którego już nie ma

Wieś Szumiąca (dawniej Königsmühl), położona około 8 kilometrów od Kamienia Pomorskiego, była niegdyś ważnym punktem lokalnej mapy osadniczej. Funkcjonował tu majątek ziemski z zespołem dworskim, szkołą oraz kościołem parafialnym. Na wzniesieniu, w sąsiedztwie majątku, znajdowała się świątynia oraz cmentarz z rodowym grobowcem. Kościół został zniszczony po pożarze w 1803 roku, a następnie odbudowywany etapami – w latach 1804, 1865 i 1903. Nie posiadał wieży i był skromną, wiejską budowlą sakralną.

W 1945 roku, w wyniku działań wojennych oraz wydarzeń związanych z wkroczeniem Armii Czerwonej, świątynia wraz z częścią zabudowy dworskiej została zniszczona. Po wojnie nie podjęto jej odbudowy. Z czasem całkowicie zniknęła z krajobrazu miejscowości. Zachowane źródła wskazują, że parafia funkcjonowała tu już w XVIII wieku – świadczy o tym odnaleziona księga rachunkowa luterańskiej parafii z lat 1730–1792, zatwierdzana przez patronów i kontrolowana przez kapitułę kamieńską.

Losy pomorskich świątyń po 1945 roku

Historia kościoła w Szumiącej wpisuje się w dramatyczne dzieje wielu świątyń Pomorza Zachodniego po II wojnie światowej. Po 1945 roku: liczne kościoły uległy zniszczeniu wskutek działań wojennych lub pożarów, część rozebrano z powodu braku wiernych i materiałów budowlanych, inne zamieniono na magazyny lub pozostawiono w ruinie, wiele świątyń protestanckich przejęto i przystosowano do liturgii katolickiej, część obiektów nigdy nie została odbudowana i bezpowrotnie zniknęła z krajobrazu regionu. Był to efekt zniszczeń wojennych, powojennej wymiany ludności oraz głębokich zmian administracyjnych i religijnych na tych terenach.

Powrót do czytelności formy

Odnalezione zwieńczenie z Szumiącej zostanie poddane oczyszczeniu i profesjonalnemu sklejeniu. Celem prac jest przywrócenie czytelności formy oraz zabezpieczenie detalu przed dalszą degradacją. Choć sam kościół przestał istnieć, kamienny element pozostaje materialnym świadectwem dawnego życia religijnego wsi. Po konserwacji stanie się ważnym eksponatem dokumentującym historię lokalnej architektury sakralnej oraz losy pomorskich świątyń w XX wieku.

Grzegorz Kurka